دینامیک سیالات محاسباتی

دینامیک سیالات محاسباتی یا سی‌اِف‌دی (به انگلیسی: Computational fluid dynamics و به صورت مخفف CFD) یکی از شاخه‌های مکانیک سیالات است که با استفاده از آنالیز عددی و الگوریتم‌های عددی، مسائل مشتمل بر شاره‌های سیالاتی را تجزیه و تحلیل می‌کند. از کامپیوترها برای شبیه‌سازی بر هم کنش مایعات و گازها با سطوح شرایط مرزی استفاده می‌شود. این شاخه از مکانیک سیالات، مکانیک قدیم را به علوم رایانه و توانمندی‌های نوین محاسباتی آن در نیمهٔ دوّم قرن بیستم و در سدهٔ جدید میلادی وصل می‌کند.

 شبیه‌سازی رایانه‌ای جریان هوای با سرعت بالا در اطراف یک شاتل فضایی

شبیه‌سازی رایانه‌ای جریان هوای با سرعت بالا در اطراف یک شاتل فضایی

تاریخچه دینامیک سیالات محاسباتی

سرگذشت پیدایش و گسترش دینامیک سیّالات محاسباتی را نمی‌توان جدای از تاریخ اختراع، رواج، و تکامل کامپیوترهای ارقامی نقل کرد. تا حدود انتهای جنگ جهانی دوٌم، بیشتر شیوه‌های مربوط به حلّ مسائل دینامیک سیالات از طبیعتی تحلیلی یا تجربی برخوردار بود. همچون تمامی نوآوری‌های برجستهٔ علمی، در این مورد هم اشاره به زمان دقیق آغاز دینامیک سیّالات محاسباتی نامیسر است. در اغلب موارد، نخستین کار بااهمیت در این رشته را به ریچاردسون نسبت می‌دهند، که در سال ۱۹۱۰ (میلادی) محاسبات مربوط به نحوهٔ پخش تنش (stress distribution) در یک سد ساخته‌شده از مصالح بنّایی را به انجام رسانید.

در این کار ریچاردسون از روشی تازه موسوم به رهاسازی (relaxation) برای حلّ معادلهٔ لاپلاس استفاده نمود. او در این شیوهٔ حلّ عددی، داده‌های فراهم‌آمده از مرحلهٔ پیشین تکرار (iteration) را برای تازه‌سازی تمامی مقادیر مجهول در گام جدید به کار می‌گرفت.

توصیف روش

در این روش با تبدیل معادلات دیفرانسیل پاره‌ای حاکم بر سیالات به معادلات جبری امکان حل عددی این معادلات فراهم می‌شود. با تقسیم ناحیه مورد نظر برای تحلیل به المان‌های کوچک‌تر و اعمال شرایط مرزی برای گره‌های مرزی با اعمال تقریب‌هایی یک دستگاه معادلات خطی بدست می‌آید که با حل این دستگاه معادلات جبری، میدان سرعت، فشار و دما در ناحیه مورد نظر بدست می‌آید. با استفاده از نتایج بدست آمده از حل معادلات می‌توان برآیند نیروهای وارد بر سطوح، ضرایب برا و پسا و ضریب انتقال حرارت را محاسبه نمود.
در دینامیک سیالات محاسباتی از روش‌ها و الگوریتمهای مختلفی جهت رسیدن به جواب بهره می‌برند، ولی در تمامی موارد، دامنه مسئله را به تعداد زیادی اجزاء کوچک تقسیم می‌کنند و برای هر یک از این اجزاء مسئله را حل می‌کنند. پس از رسم یک ۱۰۰ ضلعی منتظم مشاهده خواهیم نمود که شکل حاصل مشابه دایره است. با افزایش تعداد اضلاع این شباهت بیشتر خواهد شد. در حقیقت این پدیده در مبحث سی‌اِف‌دی نیز مفهوم خواهد داشت.

روش‌های عددی مورد استفاده در دینامیک سیالات محاسباتی(CFD)

۱- روش‌های گسسته‌سازی معادلات دیفرانسیل

۱-۱- روش اجزاء محدود

۱-۲- روش حجم محدود

۱-۳- روش تفاضل محدود

۱-۴- روش‌های طیفی

در میان این روش‌ها، روش حجم محدود کاربرد بیشتری به خصوص در مدل سازی جریان‌های تراکم ناپذیر دارد. بیشتر نرم‌افزارهای تجاری در زمینه دینامیک سیالات محاسباتی نیز بر مبنای این روش بسط و توسعه یافته‌اند.

۲- مدل‌های آشفتگی

جریان‌های فیزیکی موجود در طبیعت، به دو گروه جریان‌های آرام و آشفته تقسیم‌بندی می‌شوند. در جریان‌های آرام، سیال به صورت لایه ای و شامل لایه‌های قابل تفکیک حرکت می‌کند حال آنکه در جریان آشفته و یا اغتشاشی، به دلیل اینرسی بالای سیال در مقایسه با اصطکاک بین لایه ای، لایه‌های جریان به صراحت قابل تفکیک نیست و جریان علاوه بر یک جهت اصلی، شامل گردابه‌های فراوانی و در طیف‌های اندازه ای مختلف است. تصویر زیر، جریان آشفته را در مقایسه با جریان آرام نشان می‌دهد.

۲-۱- شبیه‌سازی به روش میانگین‌گیری رینولدز معادلات ناویر- استوکس

۲-۲- شبیه‌سازی گردابه‌های بزرگ

۲-۳- شبیه‌سازی عددی مستقیم

کاربردهای CFD

اکنون روش دینامیک سیالات محاسباتی جای خود را در میان روش‌های آزمایشگاهی و تحلیلی برای تحلیل مسائل سیالات و انتقال حرارت باز کرده‌است و استفاده از این روش‌ها برای انجام تحلیل‌های مهندسی امری عادی شده‌است.

دینامیک سیالات محاسباتی به صورت گسترده در زمینه‌های مختلف صنعتی مرتبط با سیالات، انتقال حرارت و انتقال مواد به کمک سیال بکار گرفته می‌شود. از جمله این موارد می‌توان به صنایع خودروسازی، صنایع دریایی، صنایع هوافضا، توربوماشین‌ها، صنایع هسته‌ای، صنایع نظامی، صنایع نفت و گاز و انرژی و بسیاری موارد گسترده صنعتی دیگر اشاره نمود که دانش دینامیک سیالات محاسباتی به عنوان گره گشای مسائل صنعتی مرتبط تبدیل شده‌است.

شبیه سازی CFD در مراکز نگه داری داده و تجهیزات IT

یکی از قوی‌ترین و پیچیده‌ترین ابزارهای شبیه سازی حرارتی و جریانی دیتاسنتر، دینامیک سیالات محاسباتی است. با استفاده از دینامیک سیالات محاسباتی که به انحصار با نام CFD برگرفته از Computational Fluid Dynamics نیز شناخته می‌شود، می‌توان الگوهای جریانی و حرارتی سیستم‌های الکترونیکی و سیستم‌های تهویه مطبوع را با دقت بالایی آشکارسازی نمود. علاوه بر آن امکان معرفی بارهای حرارتی متنوع ناشی از مانورهای مختلف دیتاسنتر و همچنین مانورهای مختلف بار و تنظیم دما در سیستم‌های سرمایشی نیز وجود دارد. ابزارهای مختلفی برای شبیه سازی CFD دیتاسنترها وجود دارد. یکی از این ابزارها که از گذشته مورد استفاده قرار می‌گرفته‌است، نرم افزار FLUENT و بعدها ANSYS_FLUENT است. این نرم افزار قدرتمند به صورت عمومی، امکان شبیه سازی طیف گسترده ای از فیزیک‌ها را دارد و با استفاده از آن، می‌توان شرایط Steady و Transient دیتاسنتر را نیز مدل‌سازی نمود. با وجود قدرت بسیار بالای FLUENT در بین نرم افزارهای CFD، استفاده از این نرم افزار و ستاپ حل، برای کاربران مبتدی CFD، قدری پیچیده خواهد بود و علاوه بر آن، نیاز به منابع و پردازشگرهای محاسباتی قدرتمند، جهت انجام محاسبات دارد.

شبیه سازی CFD سیستم های تهویه مطبوع

امروزه با پیشرفت صنایع ساختمانی و ساخت صدها پروژه تجاری، اداری و مسکونی در مساحت‌های بزرگ و فضاهای متنوع از نظر متراژ و ساختار و در کنار پیشرفت در سیستم‌های تهویه مطبوع و در نهایت ضرورت بهینه سازی مصرف انرژی، یکی از مسائل بسیار مهم در طراحی و بهره‌برداری از سیستم‌های تهویه مطبوع، اطمینان از یکنواختی و بهینه بودن توزیع جریان و حرارت و برودت در بخش‌های مختلف ساختمان است.

هر چند که در روش‌های طراحی سیستم‌های تهویه مطبوع، روش ها، هندبوک‌ها و استانداردهای بسیاری وجود دارد که پاینبدی به آن‌ها موجب بهبود نتایج طراحی است، لیکن در پروژه‌ها بزرگ و دارای الگوهای جریانی پیچیده، امکان ارزیابی دقیق الگوی جریانی و دمایی ساختمان، پیش از ساخت وجود ندارد، مگر آنکه با استفاده از روش‌های شبیه سازی مدرن، الگوهای جریانی، سرعت، فشار، دما و خطوط جریان، نمایان شده و مورد ارزیابی قرار گیرد.

دینامیک سیالات محاسباتی (CFD) معتبرترین و شناخته شده‌ترین روش شبیه سازی سیستم‌های تهویه مطبوع است که با استفاده از آن می‌توان به جزییات فراوانی از جریان و انتقال حرارت داخل فضاهای مختلف دست یافت. در صورت استفاده صحیح از این ابزار و در اختیار داشتن منابع محاسباتی مناسب، می‌توان با ارزیابی هر طرح پیش از اجرا، از وقوع مشکلات بهره‌برداری و غیرقابل برگشت در سیستم‌های تهویه مطبوع پیشگیری نمود.


منبع: ویکی پدیا فارسی، صفحه دینامیک سیالات محاسباتی


  • شبیه‌سازی گردابه‌های بزرگ 

    شبیه‌سازی گردابه‌های بزرگ (به انگلیسی: Large Eddy Simulation و به صورت مخفف LES) یک روش شبیه‌سازی در دینامیک سیالات محاسباتی…

  • شبیه‌سازی عددی مستقیم 

    شبیه‌سازی عددی مستقیم (به انگلیسی: Direct Numerical Simulation و به صورت مخفف DNS) یک روش شبیه‌سازی در دینامیک سیالات محاسباتی…

  • حد خستگی 

    حد خستگی یا استحکام خستگی بالاترین استرسی است که یک ماده می‌تواند برای یک تعداد سیکل بدون شکستن تحمل کند.…


« بازگشت به دانشنامه

سبد خرید

  • سبد خریدتان خالی است.

دانشنامه – دانش واژه های اخیر

  • جریان سیال 

    جابجایی ذرات سیال که موجب حرکت کلی سیال گردد را جریان سیال می‌نامند و در زیر بخشی خاصی از مکانیک…

  • عدد هارتمن 

    عدد هارتمن (به انگلیسی: Hartmann Number) یک کمیت بدون بعد است که به صورت نسبت نیروی الکترومغناطیس به نیروی ویسکوزیته…

  • عدد گراشف 

    عدد گراشف یا عدد گراسهوف (به انگلیسی: Grashof number) یک عدد بدون بعد است که در انتقال حرارت و دینامیک…

عضویت در کانال تلگرام

اشتراک در خبرنامه

مجوزهای دیجیتال

logo-samandehi

کانال تلگرام

برای آگاهی از آخرین مطالب منتشره در سایت می توانید عضو کانال تلگرام پایگاه مهندسی ایران شوید.

عضویت در کانال
بستن